कृषी मंत्रालयाने काळ्या मार्केटिंगवर आळा घालण्यासाठी ऑनलाइन खत बुकिंगसाठी मोबाइल ॲप सादर केले पुणे बातम्या

पुणे : शेतकरी लवकरच त्यांच्या मोबाईल फोनद्वारे खते बुक करू शकतील, कारण केंद्रीय कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्रालयाने खत वितरण अधिक पारदर्शक बनवणे आणि काळाबाजार कमी करण्याच्या उद्देशाने एक नवीन ॲप विकसित केले आहे.फर्टिलायझर्स सेल ॲप्लिकेशन सिस्टीम या मोबाईल ॲपची सध्या महाराष्ट्र, बिहार, उत्तर प्रदेश, गुजरात आणि तेलंगणामध्ये चाचणी सुरू आहे.महाराष्ट्रात पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील अष्टपूर गावात गेल्या आठवडाभरापासून पथदर्शी प्रकल्प सुरू आहे.सध्या शेतकरी स्थानिक किरकोळ विक्रेते आणि वितरकांमार्फत खते खरेदी करतात. पावसाळ्यात दीर्घकाळ प्रतीक्षा करणे, साठ्याचा तुटवडा आणि अनुदानित खतांचा काळाबाजार याविषयी अनेकजण तक्रारी करतात.अधिकाऱ्यांचा विश्वास आहे की नवीन डिजिटल प्रणाली या समस्या सोडविण्यात मदत करू शकते.नवीन प्रणाली अंतर्गत, शेतकरी ॲपद्वारे 20 किमीच्या परिघात खतांची दुकाने तपासू शकतील आणि कोणते खत साठा आहे हे पाहू शकतील.त्यानंतर शेतकरी दुकानाला प्रत्यक्ष भेट न देता आवश्यक खत ऑनलाइन बुक करू शकतात. बुकिंग निश्चित झाल्यानंतर खताचा साठा शेतकऱ्याच्या नावावर राखून ठेवला जाईल. ऑनलाइन किंवा थेट दुकानात पेमेंट केल्यानंतर तीन दिवसांच्या आत शेतकरी निवडलेल्या दुकानातून ते गोळा करू शकतो.या प्रकल्पाशी संबंधित अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, ॲपवर नोंदणीसाठी आधार पडताळणी अनिवार्य असेल. बुकिंग केल्यानंतर शेतकऱ्यांना त्यांच्या मोबाईल फोनवर QR कोड मिळेल. हा कोड खताच्या दुकानात स्टॉकच्या वितरणापूर्वी स्कॅन केला जाईल.“गेल्या काही दिवसांत झालेल्या चाचण्यांदरम्यान, गावातील 124 शेतकऱ्यांनी ऍपचा वापर करून 206 पोती खतांची खरेदी केली. चाचणी यशस्वी झाली, आणि लवकरच ती राज्यातील इतर प्रदेशांमध्ये लागू केली जाईल,” सुनील बोरकर, कृषी संचालक (गुणवत्ता नियंत्रण आणि इनपुट) यांनी TOI ला सांगितले.दरम्यान, शेतकऱ्यांच्या एका वर्गाने सांगितले की, ऑनलाइन प्रक्रियेची अंमलबजावणी अनेक वापरकर्त्यांसाठी कठीण आणि गुंतागुंतीची असू शकते. ते म्हणाले की तंत्रज्ञानाशी परिचित असलेले ते सहजपणे वापरण्यास सक्षम असतील, परंतु लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांना त्याचा पूर्ण फायदा होणार नाही. त्यांनी जोडले की, अधिकाऱ्यांनी अशा प्रणाली सुरू करण्यापूर्वी जमिनीवरील वास्तव समजून घेणे आवश्यक आहे.“एक मजबूत यंत्रणा असणे महत्त्वाचे आहे. बाजारात जेव्हा जेव्हा टंचाई असते तेव्हा खते जास्त किमतीला विकण्यासाठी किरकोळ विक्रेत्यांवर संबंधित अधिकाऱ्यांनी लक्ष ठेवणे आवश्यक असते. होर्डिंग रोखण्यासाठी नियमित स्टॉक तपासणे आवश्यक आहे,” खेड तहसीलमधील शेतकरी कार्यकर्ते शांताराम सरवदे म्हणाले.कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की ॲप खत विक्रीमध्ये पारदर्शकता आणण्यास आणि बेकायदेशीर साठेबाजी कमी करण्यास आणि अनुदानित साठा वळवण्यास मदत करेल.“शेतकऱ्यांना खते कोठे उपलब्ध आहेत आणि किती साठा शिल्लक आहे हे नक्की कळेल. यामुळे अनावश्यक गर्दी आणि घबराट खरेदी कमी होऊ शकते,” असे एका अधिकाऱ्याने सांगितले.अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, 29 मे पासून दोन जिल्ह्यांमध्ये ही प्रणाली प्रायोगिकरित्या लागू केली जाईल, परंतु जिल्ह्यांची नावे अद्याप निश्चित झालेली नाहीत.“ॲपने अधिका-यांना खत विक्रीचे डिजिटल पद्धतीने निरीक्षण करण्यास मदत करणे अपेक्षित आहे. अधिकारी स्टॉकच्या हालचालीचा मागोवा घेण्यास आणि अनियमितता अधिक सहजपणे ओळखण्यास सक्षम असतील कारण सर्व बुकिंग आणि व्यवहार ऑनलाइन रेकॉर्ड केले जातील. ते विद्यमान एकात्मिक खत व्यवस्थापन प्रणालीशी देखील जोडलेले आहे,” असे आणखी एका अधिकाऱ्याने सांगितले.प्रायोगिक क्षेत्रातील शेतकरी आणि स्थानिक कृषी कर्मचाऱ्यांनी या उपक्रमाचे स्वागत केले आहे. अनेकांचा असा विश्वास आहे की यामुळे पीक शेतीच्या हंगामात शेतकऱ्यांना होणारा त्रास कमी होऊ शकतो.चाचणीमध्ये सहभागी झालेल्या संतोष कोतवाल या शेतकऱ्याने TOI ला सांगितले, “मी जवळच्या किरकोळ विक्रेत्याच्या दुकानात खते बुक करू शकतो. तुम्हाला स्मार्टफोन कसा वापरायचा हे माहित असल्यास ते बुकिंगसाठी सुलभ आहे. तथापि, अनेक गावांमध्ये नेटवर्क कनेक्टिव्हिटी ही एक मोठी चिंता आहे. अशा परिस्थितीत अधिकाऱ्यांनी लहान आणि अत्यल्प शेतकऱ्यांना आधार दिला पाहिजे.”या चाचणीत सहभागी झालेले दुसरे शेतकरी संतोष धामणे म्हणाले, “अनेक गावांमध्ये, शेतकरी केवळ स्टॉक संपल्याचे कळण्यासाठी तासन्तास रांगेत उभे राहतात. ॲपने रिअल-टाइम उपलब्धता दर्शविल्यास, वेळ आणि पैसा दोन्ही वाचेल.”