वडाचे झाड लावा, ५०० वर्षांचे पुण्य कमवा”; सुशीलादेवी समाज कल्याण फाउंडेशनचा पर्यावरण संवर्धनाचा ऐतिहासिक संदेश!

पुढील दहा पिढ्यांसाठी निसर्गाचा अनमोल वारसा जपण्याचे आवाहन; प्रत्येक गावात ५० ते ५०० वडाची झाडे लावण्याचा संकल्प

संपादक- विकी आगम 

पर्यावरणाचे संवर्धन, निसर्गाचे संरक्षण आणि भावी पिढ्यांना हिरवाईने समृद्ध वातावरणाचा वारसा देण्यासाठी “वडाचे झाड लावा, ५०० वर्षांचे पुण्य कमवा” हा प्रेरणादायी संदेश सुशीलादेवी समाज कल्याण फाउंडेशन, पुणे (महाराष्ट्र) यांच्या वतीने देण्यात आला आहे. संस्थेचे संस्थापक संतोष जाधव यांनी महाराष्ट्रासह देशातील सर्व राज्यांमधील नागरिकांना वृक्षारोपण आणि निसर्ग संवर्धनाच्या व्यापक चळवळीत सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे.

केवळ वृक्षारोपण करणे नव्हे, तर लावलेले झाड मोठे होईपर्यंत त्याची काळजी घेणे, त्याचे दीर्घकाळ संरक्षण करणे आणि प्रत्येक गावात नैसर्गिक परिसंस्था निर्माण करणे, हा या उपक्रमामागील प्रमुख उद्देश आहे. आज लावलेले एक झाड भविष्यात अनेक पिढ्यांसाठी सावली, जैवविविधता आणि पर्यावरणीय समतोलाचा आधार ठरू शकते, असा संदेश संस्थेच्या माध्यमातून देण्यात येत आहे.

प्रत्येक गावात ५० ते ५०० वडाची झाडे लावण्याचे आवाहन

महाराष्ट्रातील तसेच देशातील इतर राज्यांमधील प्रत्येक जिल्हा, तालुका, गाव, वाडी-वस्ती आणि विविध परिसरांमध्ये उपलब्ध जागेनुसार वृक्षारोपण करण्याचा विचार नागरिकांनी करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे. प्रत्येक गावात साधारण ५० ते ५०० वडाची झाडे लावण्याचा संकल्प केला, तर पुढील १० ते १५ वर्षांत अनेक गावांमध्ये हिरवाई वाढविण्यास मोठी मदत होऊ शकते.

गावातील सार्वजनिक जागा, मंदिर परिसर, ग्रामपंचायतीच्या किंवा इतर योग्य सामुदायिक जमिनी, वृक्षारोपणासाठी निश्चित केलेली क्षेत्रे आणि वनविभागाने परवानगी दिलेली ठिकाणे यांचा यासाठी विचार करता येईल. मात्र, वृक्षांची वाढ, भविष्यातील पसारा, पाणी आणि जागेची उपलब्धता लक्षात घेऊन योग्य ठिकाणाची निवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक अथवा वनजमिनीवर वृक्षारोपण करताना संबंधित प्रशासनाची परवानगी घेऊनच हा उपक्रम राबवावा, असेही या संकल्पनेतून अधोरेखित होते.

जागा नसली तरी वृक्षारोपणाचा संकल्प करा!

अनेकांना घराजवळ किंवा स्वतःच्या जागेत झाड लावण्यासाठी पुरेशी जागा उपलब्ध नसते. अशा नागरिकांनी सुरुवातीला प्लास्टिकच्या कुंडीऐवजी शक्य असल्यास पुनर्वापर करता येणाऱ्या कुंडीमध्ये किंवा योग्य रोपपिशवीत वडाचे छोटे रोप लावून त्याची निगा राखावी. रोप साधारण चार ते पाच फूट उंच होईपर्यंत त्याची काळजी घ्यावी. त्यानंतर योग्य जागा निश्चित करून संबंधित जमीनमालकाची किंवा प्रशासनाची परवानगी घेऊन त्याचे कायमस्वरूपी पुनर्लागवड करावी.

रोपाला नियमित पाणी देणे, आवश्यकतेनुसार सेंद्रिय खत वापरणे, जनावरांपासून संरक्षण करणे आणि वाढीच्या काळात त्याची निगा राखणे या बाबींनाही तितकेच महत्त्व आहे. केवळ झाड लावून थांबण्याऐवजी ते जगविण्याची जबाबदारी प्रत्येकाने स्वीकारावी, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा संदेश आहे.

वाढदिवस, लग्न आणि स्मृतिदिनानिमित्त झाडांची भेट द्या!

वृक्षारोपणाला सामाजिक आणि भावनिक जोड देण्यासाठी वाढदिवस, विवाहसोहळा, लग्नाचा वाढदिवस, स्मृतिदिन किंवा एखाद्या खास प्रसंगानिमित्त वडाचे झाड लावण्याची संकल्पना मांडण्यात आली आहे. पारंपरिक भेटवस्तूंबरोबरच एखादे झाड भेट देणे, त्याच्या संगोपनाची जबाबदारी स्वीकारणे आणि त्या झाडाला संबंधित व्यक्तीच्या आठवणीशी जोडणे, हा पर्यावरणपूरक उपक्रम ठरू शकतो.

एखाद्या व्यक्तीच्या स्मरणार्थ लावलेले झाड अनेक वर्षे वाढत राहून पुढील पिढ्यांना त्या व्यक्तीची आठवण करून देऊ शकते. अशा उपक्रमातून वृक्षारोपण ही केवळ एकदिवसीय कृती न राहता दीर्घकालीन सामाजिक चळवळ बनू शकते.

पक्षी, फुलपाखरे आणि असंख्य जीवांसाठी सुरक्षित अधिवास

वडाचे झाड हे अनेक पक्षी, कीटक आणि लहान प्राण्यांसाठी महत्त्वाचे अधिवास ठरू शकते. त्याच्या फांद्या, पाने, फळे आणि विस्तीर्ण छाया यांमुळे विविध जीवांना अन्न, निवारा आणि प्रजननासाठी अनुकूल वातावरण मिळू शकते. मधमाश्या, फुलपाखरे, खारी, कावळे आणि इतर पक्षी व प्राण्यांना पोषक ठरणारी नैसर्गिक परिसंस्था निर्माण करण्यासाठी वृक्षारोपण उपयुक्त ठरते.

प्रत्येक गावात मोठ्या प्रमाणावर स्थानिक पर्यावरणाला अनुकूल झाडे वाढली, तर जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यास मदत होईल. निसर्गातील या जीवांचे अस्तित्व टिकविणे म्हणजे पर्यावरणीय साखळी सुरक्षित ठेवण्याच्या दिशेने उचललेले महत्त्वाचे पाऊल आहे. निसर्गाचे हे घटक सुरक्षित राहिले, तर मानवी जीवनासाठी आवश्यक असलेले पर्यावरणीय संतुलन टिकविण्यासही मदत होऊ शकते.

शुद्ध हवा, जलसंधारण आणि सुपीक मातीसाठी वृक्ष महत्त्वाचे

वृक्ष पर्यावरणासाठी अनेक प्रकारे योगदान देतात. ते कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात, ऑक्सिजन सोडतात, धूळ आणि प्रदूषणाचे काही घटक अडविण्यास मदत करतात तसेच परिसरातील सूक्ष्म हवामानावर सकारात्मक परिणाम घडवू शकतात. मोठ्या वृक्षांची सावली उष्णतेचा परिणाम कमी करण्यास मदत करते. त्यामुळे गावोगावी वृक्षसंपदा वाढविणे हे आरोग्यदायी आणि पर्यावरणपूरक वातावरणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

झाडांमुळे पावसाचे पाणी जमिनीत मुरण्यास, मातीची धूप कमी करण्यास आणि जमिनीतील ओलावा टिकविण्यास मदत होऊ शकते. वृक्षांखाली साचणारा पालापाचोळा कुजून नैसर्गिक सेंद्रिय पदार्थ तयार होण्यास हातभार लावतो. यामुळे मातीची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत मिळू शकते. योग्य ठिकाणी वृक्षारोपण आणि त्यांचे संवर्धन केल्यास जलसंधारण, मृदासंवर्धन आणि स्थानिक जैवविविधता यांना दीर्घकालीन लाभ मिळू शकतात.

नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन म्हणजे भावी पिढ्यांसाठी खरी संपत्ती

निसर्गाचे संरक्षण हे केवळ आजच्या पिढीपुरते मर्यादित नसून पुढील अनेक पिढ्यांच्या भवितव्याशी जोडलेले आहे. वृक्ष, पाणी, माती, पक्षी आणि इतर जीव यांच्यातील परस्परसंबंध टिकून राहिल्यास नैसर्गिक संसाधनांचे चक्र अधिक सक्षम होण्यास मदत होते.

प्रत्येक गावात, तालुक्यात, जिल्ह्यात आणि राज्यात वृक्षसंपदा वाढविणे, लावलेल्या झाडांचे संरक्षण करणे आणि नागरिकांमध्ये पर्यावरणाविषयी जागरूकता निर्माण करणे गरजेचे आहे. आजच्या पिढीने निसर्ग जपला, तर उद्याच्या पिढ्यांना अधिक हिरवेगार, समृद्ध आणि संतुलित पर्यावरण मिळू शकते. निसर्गाची ही संपत्ती कोणत्याही आर्थिक मूल्यापेक्षा अधिक महत्त्वाची आहे, असा संदेश या उपक्रमातून देण्यात येत आहे.

निसर्गाशी नाते जोडून दया, क्षमा आणि शांततेचा संदेश

लहानपणापासून मुलांना झाडे लावण्याची, पक्ष्यांना जपण्याची, प्राण्यांशी संवेदनशीलतेने वागण्याची आणि पर्यावरणाचे महत्त्व समजून घेण्याची सवय लागली, तर निसर्गाबद्दल आदर आणि आपुलकी निर्माण होऊ शकते. झाडांच्या सहवासातून निसर्गाचे सौंदर्य अनुभवण्याची संधी मिळते आणि पर्यावरण रक्षणाची जबाबदारीही लक्षात येते.

निसर्गाशी माणसाचे नाते अधिक दृढ झाले, तर दया, क्षमा, सहजीवन आणि शांतता यांसारख्या मूल्यांना प्रोत्साहन मिळू शकते. पर्यावरण संवर्धन ही केवळ शासनाची किंवा एखाद्या संस्थेची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाने स्वीकारण्याची सामूहिक जबाबदारी आहे.

प्रत्येकाने आयुष्यात एकदा तरी वडाचे झाड लावावे!

वडाचे झाड योग्य परिस्थितीत अनेक दशके ते शतके जगू शकते. मात्र, त्याचे आयुष्य माती, हवामान, पाणी, जागा आणि संगोपन यांसारख्या घटकांवर अवलंबून असते. त्यामुळे दीर्घकाळ जगणाऱ्या वडाच्या झाडाचे महत्त्व लक्षात घेऊन प्रत्येकाने आपल्या आयुष्यात किमान एकदा तरी वडाचे झाड लावावे आणि ते मोठे होईपर्यंत त्याचे संगोपन करावे, असे आवाहन सुशीलादेवी समाज कल्याण फाउंडेशनच्या वतीने करण्यात आले आहे.

“वडाचे झाड लावा, ५०० वर्षांचे पुण्य कमवा” हा संदेश केवळ वृक्षारोपणापुरता मर्यादित नसून पुढील दहा पिढ्यांसाठी निसर्गाचा वारसा जपण्याचा संकल्प आहे. प्रत्येक गावात हिरवाई वाढवून पक्षी, प्राणी आणि माणसांसाठी पोषक पर्यावरण निर्माण करण्यासाठी नागरिकांनी या उपक्रमात सहभागी व्हावे, असे आवाहन संस्थेचे संस्थापक संतोष जाधव यांनी केले आहे.

सुशीलादेवी समाज कल्याण फाउंडेशन, पुणे (महाराष्ट्र)

संस्थापक : श्री. संतोष जाधव

संपर्क क्रमांक : +९१ ९००४४३८६६८